Czy umowa może okazać się nieważna?

Czy umowa może okazać się nieważna?

    Przepisy Kodeksu cywilnego normują sytuację, w której czynność prawna, zarówno jednostronna jak i umowa, może okazać się nieważna. Jest kilka czynników, które mają na to wpływ, lecz ogólna zasada stanowi, że treść czynności prawnej nie może wykraczać poza pewne, określone oczywiście przepisami, granice dopuszczalności. Art. 58 k.c. nakazuje zastosować sankcje bezwzględnej nieważności czynności prawnej w każdej sytuacji, gdy czynność ta jest sprzeczna z ustawą, gdy jej celem jest obejście tejże ustawy, bądź też gdy czynność jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Dwie pierwsze z wyżej wymienionych sankcji mogą zostać ograniczone, jeśli właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności w postaci wejścia odpowiednich przepisów ustawy na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej. Ograniczenie dotyczy także sytuacji, gdy nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, skutkiem czego czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż czynność prawna nie zostałaby dokonana bez postanowień dotkniętych nieważnością.

    Czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu jej obejście, w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., polega na ukształtowaniu jej treści w ten sposób, że z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ona ustawie, jednak w rzeczywistości zmierza do realizacji celu, który jest zakazany przez ustawę. Chodzi tu więc o czynność, która w założeniu miała na celu uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisów.[1] Z powyższego jasno wynika, że powody nieważności czynności prawnej mogą znaleźć się nie tylko bezpośrednio w treści czynności prawnej, ale także, w znanym obu stronom omowy, celu czynności prawnej. Jako przykład wskazać można próbę obejścia zakazu dokonywania czynności prawnych ze samym sobą, o czym stanowi art. 180 k.c. Co do zdarzenia takiego wypowiedział się Sąd Najwyższy rozpatrując sprawę czynności prawnej dokonanej przez osobę fizyczną z osobą prawną, w której ta osoba fizyczna pełni funkcję organu.[2]

    Przykładem czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, przy założeniu że chodzi o przypadki szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia takich zasad, jest ustanowienie w umowie na rzecz wierzyciela nadmiernego lub zbytecznego zabezpieczenia wierzytelności, w każdej jednak sytuacji taka okoliczność będzie oceniana przez sąd, ten zaś weźmie ją pod uwagę tylko jeśli czynność nie jest sprzeczna z ustawą. Za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego może być także uznana umowa zawarta przy wykorzystaniu przez jedną ze stron swojej silniejszej pozycji. Może się bowiem okazać, że strona działająca pod presją faktycznej przewagi kontrahenta, nie była w stanie w pełni swobodnie i rozważnie podejmować decyzji.[3]

    Jeżeli zaistnieje jedna z omówionych wyżej przesłanek, przyjmuje się, że nieważność czynności istnieje z mocy prawa. Oznacza to, że nie trzeba składać jakichkolwiek oświadczeń czy nawet wydawać orzeczeń sądowych. Czynność prawna po prostu od samego początku nie wywołuje skutków prawnych. Taką czynność traktuje się w świetle prawa, jakby w ogóle nie została dokonana. W praktyce wiąże się to np. z tym, że w stosunku do takiej czynności nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych.[4] Nie wyklucza to oczywiście, że w związku z nieważnością czynności prawnej powstaną pewne roszczenia. Na gruncie omawianego zdarzenia prawnego można bowiem dochodzić zwrotu ewentualnego świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej czynności prawnej, odszkodowania czy też żądać ustalenia nieważności czynności prawnej.



[1] Wyrok Sądu Najwyższego z 05.10.2007 r., sygn. akt II UK 51/07
[2] Uchwała Sądu Najwyższego z 30.05.1990 r., sygn. akt III CZP 8/90
[3] Wyrok Sądu Najwyższego z 18.03.2008 r., sygn. akt IV CSK 478/07
[4] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 17.06.2010 r., sygn. akt I SA/Ke 257/10

Zainteresował Cię ten artykuł?

PRAWNIK RADZI


Czy umowa może okazać się nieważna?

Czy umowa może okazać się nieważna?

Przepisy Kodeksu cywilnego normują sytuację, w której czynność prawna, zarówno jednostronna jak i umowa, może okazać się nieważna. Jest kilka czynników, które mają na to wpływ, lecz ogólna zasada stanowi, że treść czynności prawnej nie może wykraczać poza pewne, określone oczywiście przepisami...

Zmiana wniesionego powództwa

Zmiana wniesionego powództwa

Wniesione powództwo można zmienić. Zmiana taka jest jednak dopuszczalna tylko wtedy, gdy nie ma wpływu na właściwość sądu. Powinna ona dotyczyć istotnych elementów, tj. wniesionego żądania oraz podstawy powództwa. W praktyce Wniesione powództwo można zmienić. Zmiana taka jest jednak dopuszczalna tylko wtedy, gdy nie ma wpływu..


Więcej artykułów




Znajdź prawnika

województwo dolnośląskie województwo kujawsko-pomorskie województwo lubelskie województwo lubuskie województwo łódzkie województwo małopolskie województwo mazowieckie województwo opolskie województwo podkarpackie województwo podlaskie województwo pomorskie województwo śląskie województwo świętokrzyskie województwo warmińsko-mazurskie województwo wielkopolskie województwo zachodnio-pomorskie

Znajdź prawnika według województwa
Szukaj prawnika
lub wybierz interesujące Cię miasto



Nie bądź obojętny. Pomóż

Znalazłeś ciekawe informacje? Udało nam się pomóc w Twojej sprawie? Pomóż nam wesprzeć najbardziej potrzebujących, zupełnie bezinteresownie.


Porady Prawne, pomoc i obsługa prawna

Masz problem prawny?
Potrzebujesz konsultacji lub rzetelnej pomocy prawnika?
Zostaw nam Twoje dane kontaktowe i opisz temat. Oddzwonimy.

Formularz kontaktowy

Rozwód
Podział majątku


Do Pobrania

Przydatne dokumenty, wzory druków, umów i pism. Jak je wypełnić? Zadzwoń!

Wzory pism do pobrania
+ Wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego .pdf
+ Umowa/zlecenie wykonania prac (budowlanych) .pdf
+ Pozew - formularz .pdf
+ Wezwanie do zapłaty (format DL, 2016) .pdf
+ Oświadczenie o spłacie zobowiązań .pdf
Więcej

Pomoc frankowiczom
Zachowek


Odnośniki

Więcej


Czy wiesz, że:

Świat: W 2017 roku na świecie było 7 mld 592 mln ludzi, a średnia wieku wynosiła 29,9 lat. Według prognoz Organizacji Narodów Zjednoczonych, w 2023 roku populacja na świecie wzrośnie do 8 mld, a około 2056 roku do 10 mld. W pierwszych dniach 2018 roku na świat przyszło już ponad milion dzieci.