Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny

  
    Polskie prawo rodzinne przewiduje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. W większości przypadków wszelkie obowiązki związane z dostarczaniem środków utrzymania i wychowania spełniane są dobrowolnie. Niemniej jednak zdarzają się zbyt często sytuacje, w których istnieje potrzeba wystąpienia do sądu o ustanowienie alimentów.    
    Sąd, uwzględniając powództwo uprawnionego, złożone na podstawie art. 27 k.r.o., ustalając wielkość obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, bierze pod uwagę nie tylko indywidualne potrzeby każdego z członków rodziny, tak jak to ma miejsce np.: w przypadku ustalania alimentów dla małoletniego dziecka stron, ale także potrzeby zbiorowe rodziny jako całości. Zakładając rodzinę i dokonując podziału ról, małżonkowie zobowiązują się do zapewnienia rodzinie odpowiednich środków materialnych. Jednocześnie każdy z członków rodziny ma prawo do zaspokajania swoich usprawiedliwionych potrzeb, przy założeniu realizacji równej stopy życiowej wszystkich członków rodziny.
    Zaspokajanie potrzeb rodziny, o których mowa w art. 27 k.r.o., to zaspokajanie indywidualnych potrzeb członków rodziny w szczególności zapewnienie wyżywienia, odzieży, higieny osobistej, wykształcenia, ale także potrzeb rodziny jako całości, np. kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Przy ustalaniu obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd bierze pod uwagę także możliwości zarobkowe i majątkowe małżonków. Chodzi tu przede wszystkim o zarobki i dochody, jakie zobowiązany uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swoich sił fizycznych i zdolności umysłowych, nie zaś o rzeczywiste zarobki i dochody. W konsekwencji oznacza to, że nie powstanie obowiązek jednego z małżonków zaspokajania potrzeb rodziny w miejsce drugiego z nich, jeśli ten w sposób nieuzasadniony nie wykorzystuje własnych możliwości zarobkowych.[1] Zadośćuczynienie obowiązkowi zaspokajania potrzeb rodziny polega także na pracy każdego z małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym.
    Problematycznie rysuje się kwestia przedmiotowych uprawnień pomiędzy małżonkami znajdującymi się w separacji faktycznej, na skutek zupełnego zerwania pożycia małżeńskiego, w momencie gdy nie mają dzieci bądź też ich dzieci usamodzielniły się i nie pozostają już we wspólnym gospodarstwie rodzinnym. W jednym ze swych orzeczeń Sąd Najwyższy [2] przyjął stanowisko, że w takiej sytuacji obowiązek przyczyniania się do potrzeb rodziny ustaje. W konsekwencji separacja faktyczna małżeństwa bezdzietnego lub przy założeniu, że dzieci się usamodzielniły, może spowodować oddalenie powództwa o świadczenie z art. 27 k.r.o. Istnieje jednak pogląd, według którego małżonek może dochodzić zaspokojenia potrzeb rodziny zarówno wtedy, gdy rodzinę tworzą małżonkowie i dzieci będące na ich utrzymaniu, jak i wtedy, gdy w rodzinie dzieci takich nie ma.[3]
    Z pewnością jednak, jeśli jeden z małżonków doprowadzi do zupełnego zerwania pożycia małżeńskiego i mimo braku rozwodu, założy drugą rodzinę w sensie faktycznym, nie spowoduje to uchylenia obowiązku przewidzianego w art. 27 k.r.o., ale wpłynie na ukształtowanie tego obowiązku i jego zakresu. Na podstawie przytoczonych wyżej argumentów, bezpieczne wydaje się podsumowanie, że obowiązek wynikający z art. 27 k.r.o. jest aktualny, pod warunkiem, że istnieje rodzina. Rodzinę zaś powinni tworzyć bądź bezdzietni małżonkowie związani wspólnym pożyciem, bądź jeden z małżonków, który pozostaje z dzieckiem we wspólnym gospodarstwie domowym, w sytuacji separacji faktycznej.
    Okoliczność zaś, że małżonek pozostający w separacji faktycznej i nieobarczony obowiązkiem wychowywania dzieci, jest zdolny do pracy zarobkowej i bądź pracuje, bądź ma możność taką pracę uzyskać, sama przez się nie pozbawia go roszczenia do współmałżonka na podstawie art. 27 k.r.o. o zaspokojenie swych potrzeb w zakresie odpowiadającym zasadzie równej stopy życiowej małżonków.[4]
    Obowiązek wynikający z art. 27 k.r.o. istnieje na równi z małżeństwem. Obowiązek ten ulega zawieszeniu na czas orzeczonej przez sąd separacji. Istnieje także możliwość zmiany prawomocnego wyroku wydanego  na podstawie art. 27 k.r.o., zwłaszcza w sytuacji zawarcia między małżonkami ugody o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny w zakresie odmiennym, niż ustalił to sąd w wyroku. Obowiązek ten natomiast definitywnie wygasa z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód.

 

 

 

---