Przesłanki orzeczenia rozwodu, separacji 

    Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 56 § 1 wymienia dwie pozytywne przesłanki rozwodu, tj. zupełność i trwałość rozkładu pożycia, przy założeniu, że muszą one wystąpić łącznie. W praktyce oznacza to, że więzi między małżonkami w sferze duchowej, fizycznej i gospodarczej muszą całkowicie zaniknąć. Ponadto, analiza konkretnego przypadku, musi prowadzić do wniosku, że powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Jeśli między małżonkami doszło do trwałego i zupełnego rozpadu pożycia, to takie okoliczności jak wspólne uczestniczenie w wyborach, koncertach czy na przyjęciach u znajomych, a także wspólne spożywanie niektórych posiłków czy pomoc udzielana w czasie choroby, nie świadczą o nawiązaniu pożycia małżeńskiego między skłóconymi stronami.[1]

    Ustawodawca przewidział jednak sytuacje, w których mimo zaistnienia przesłanek pozytywnych, orzeczenie rozwodu nie nastąpi. Chodzi o ewentualność, że wskutek rozwodu mogłoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, lub też rozwód byłby sprzeczny z innym zasadami współżycia społecznego czy też w końcu rozwodu żądałby małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. W tej ostatniej sytuacji rozwód będzie jednak możliwy, jeśli drugi małżonek wyraził zgodę na rozwód, lub jej niewyrażenie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

    Dla zobrazowania przesłanek negatywnych rozwodu najlepiej posłużyć się przykładami z życia, których to rozmaitość dostarcza nam orzecznictwo. I tak nie będzie godzić w zasady współżycia społecznego orzeczenie rozwodu osób w podeszłym wieku.[2] Sprzeczne zaś z zasadami współżycia społecznego byłoby orzeczenie rozwodu w sytuacji, gdy jedno z małżonków jest nieuleczalnie chore i z tego względu wymaga pomocy i opieki.

    Co do zaś założenia, że odmowa wyrażenia zgody na rozwód przez małżonka niewinnego rozkładu pożycia, z zasady korzysta z domniemania zgodności z zasadami współżycia społecznego, to jednak ustawodawca przyjął, że domniemanie to może zastać w konkretnych okolicznościach obalone.  Zdaniem Sądu Najwyższego taka sytuacja zachodzi, gdy niegodzenie się na rozwód przez stronę niewinną rozkładu pożycia, trwa mimo upływu czasu. W orzecznictwie panuje bowiem pogląd, iż odmowa wyrażenia zgody na rozwód, wywołuje w niektórych przypadkach powstanie szkody społecznej, poprzez konieczność utrzymywania związków małżeńskich formalnych niemających szans na faktyczne funkcjonowanie, przy jednoczesnym istnieniu związków pozamałżeńskich, które w odczuciu społecznym zasługują na legalizację.[3] Nie można natomiast uznać za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, odmowę wyrażenia zgody na rozwód, podyktowaną względami religijnymi.[4]

    Częstą przyczyną rozwodów jest problem alkoholowy. Aby jednak doszło do orzeczenia rozwodu z tego powodu nie wystarczy sam fakt uzależnienia od alkoholu, bowiem na mocy art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, którą to w takim przypadku sąd mógłby widzieć właśnie w pomocy w dochodzeniu do trzeźwego życia. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy choroba współmałżonka stanowiąca uzależnienie, wynikła całkowicie z jego winy i w dodatku nie wykazywał on ani odrobiny silnej woli, by poddać się leczeniu. Tym bardziej nie można zmuszać drugiego małżonka do dalszego pożycia z osobą uzależnioną, zwłaszcza z uwagi na dobro rodziny, w tym dobro małoletnich dzieci stron, jeśli zachowanie małżonka uzależnionego od alkoholu przejawia charakter drastyczny.[5]

Co do zaś ochrony interesów dziecka na gruncie rozwiązania małżeństwa, to jeśli dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, rozpatrywane jest wyłącznie pod kątem ekonomicznego pogorszenia się sytuacji dzieci, to może to być niewystarczającym argumentem do odmowy orzeczenia rozwodu.[6]

    Nie przesądza także o dopuszczalności rozwodu sam fakt zdrady małżeńskiej. Zasady doświadczenia życiowego, które sąd powinien brać pod uwagę przy orzekaniu, wskazują bowiem, że w małżeństwie nawet ciężkie przewinienia, w tym naruszenie przez jednego z małżonków obowiązku wierności małżeńskiej, bywają wybaczane, zaś pojęcie pożycia małżeńskiego zawiera w swej definicji wiele wątków faktycznych i stanowi raczej proces niż stan niezmienny.[7]

Sąd dokonując oceny czy w danej sprawie faktycznie małżeństwo przestało istnieć i nie ma żadnych szans na jego dalsze funkcjonowanie, powinien wziąć też pod uwagę upływ czasu od chwili gdy pożycie małżonków ustało. Jeśli więc okaże się, że rozkład pożycia, choć trwały i zupełny, to jednak trwa dopiero 2 tygodnie, to doświadczenie życiowe podpowiada, choć może to rysować się różnie na tle okoliczności konkretnej sprawy, że powrót małżonków do pożycia jest jeszcze możliwy.